Strona główna PRAWO Lekarz i lekarz dentysta w sądzie. Rozszerzenie zabiegu medycznego bez konieczności uzyskania...

Lekarz i lekarz dentysta w sądzie. Rozszerzenie zabiegu medycznego bez konieczności uzyskania zgody i zgody pisemnej pacjenta – odpowiedzialność lekarza i lekarza dentysty

2041
PODZIEL SIĘ

Jak stanowi podpisana przez Polskę, ale wciąż nieratyfikowana, pomimo wielu apeli Rzecznika Praw Obywatelskich, Konwencja o ochronie praw człowieka i godności istoty ludzkiej wobec zastosowań biologii i medycyny, przyjęta przez Radę Europy w 1996 r. w Oviedo (tzw. Europejska Konwencja Bioetyczna) w art. 9: należy brać pod uwagę wcześniej wyrażone życzenia osoby zainteresowanej, co do interwencji medycznej, jeżeli w chwili jej przeprowadzenia nie jest ona w stanie wyrazić swojej woli. Zdaniem Mirosława Nestorowicza nie jest to nakaz bezwzględny, podczas gdy sama interwencja medyczna odbywa się za zgodą chorego, co stanowi spełnienie wymagania z art. 5 Konwencji [4].

Rozważania dotyczące prawidłowego zastosowania tzw. wyjątku terapeutycznego uzupełnić należy o kwestię prymatu zasady poszanowania woli pacjenta nad obowiązkiem ratowania życia. Wskazać należy, iż art. 35 Ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy pacjent nie wyraził swojej woli odnośnie do rozszerzenia zakresu przeprowadzanego zabiegu, co wynika z samej treści ww. przepisu. W związku z powyższym nie ulega wątpliwości, iż w przypadku, gdy pacjent wyraźnie stwierdził, iż nie wyraża zgody na poszerzenie zakresu zabiegu, lekarz zobowiązany jest uszanować sprzeciw pacjenta i nie zmieniać zakresu zabiegu, choćby miało to pogorszyć stan pacjenta. Powyższe stanowisko wyprowadzić można z zagwarantowanej w Konstytucji wolności i nietykalności osobistej każdego człowieka (art. 41 Konstytucji RP), jest również zgodne z treścią art. 16 Ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta: pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody.

Kolejnym warunkiem zastosowania przez lekarza wyjątku terapeutycznego jest obowiązek dążenia do zasięgnięcia opinii drugiego lekarza, w miarę możliwości tej samej specjalności. Jeżeli nie jest to możliwe, lekarz może podjąć decyzję samodzielnie. Zgodnie z art. 35 ust. 2 ww. ustawy, lekarz ma obowiązek dokonać odpowiedniej adnotacji w dokumentacji medycznej oraz poinformować pacjenta (albo inny podmiot, który był właściwy do udzielenia zgody – przedstawiciela ustawowego, opiekuna faktycznego, sąd opiekuńczy), że zaszła okoliczność uzasadniająca przekroczenie przez niego zakresu czynności leczniczych, na które pacjent wyraził uprzednio zgodę. Ustawa nie przewiduje ram czasowych na dopełnienie tego obowiązku, jednak zgodzić się należy z poglądem, iż ze względu na wagę podjętej decyzji i jej ewentualne skutki umieszczenie w dokumentacji informacji powinno nastąpić niezwłocznie po zakończeniu udzielania świadczenia zdrowotnego [5].

Zgodzić się należy z poglądem Teresy Dukiet-Nagórskiej, iż art. 33 ust. 1 ustawy, w zakresie, w jakim odnosi się do podjęcia przez lekarza decyzji o zastosowaniu wyjątku terapeutycznego, wyraża obowiązek lekarza – wbrew literalnemu brzmieniu terminu „lekarz ma prawo” [6]. Powyższe rozumienie należy uznać za właściwe, biorąc pod uwagę treść art. 30 tejże ustawy, zgodnie z którym lekarz ma obowiązek udzielać pomocy lekarskiej w każdym przypadku, gdy zwłoka w jej udzieleniu mogłaby spowodować niebezpieczeństwo utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia, oraz w innych przypadkach niecierpiących zwłoki. Niniejszy obowiązek znajduje również odzwierciedlenie w art. 2 Kodeksu Etyki Lekarskiej, zgodnie z którym, powołaniem lekarza jest ochrona życia i zdrowia ludzkiego.

Zwrócić należy uwagę, iż podejmując się wykonania zabiegu leczniczego wykraczającego poza zakres zgody wyrażonej przez pacjenta z naruszeniem warunków zastosowania wyjątku terapeutycznego z art. 35 Ustawy o zawodzie lekarza i lekarza dentysty, lekarz naraża się na odpowiedzialność karną z art. 192 k.k., zgodnie z którym kto wykonuje zabieg leczniczy bez zgody pacjenta podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Przedmiotem ochrony niniejszego przepisu prawa karnego jest prawo pacjenta do samostanowienia o poddaniu się zabiegowi leczniczemu, mające swe źródło w przyrodzonej i nienaruszalnej godności każdego człowieka oraz w gwarantowanej mu w Konstytucji RP nietykalności osobistej i wolności osobistej (art. 30, art. 31, art. 41 ust. 1 Konstytucji RP).