Strona główna WYWIAD Osobowości medycyny: prof. dr hab. n. med. Jacek P. Szaflik

Osobowości medycyny: prof. dr hab. n. med. Jacek P. Szaflik

5171
PODZIEL SIĘ

Czy nieodrzucony przeszczep rogówki jest gwarantem na dobry wzrok aż do śmierci?
Mamy obserwację ponad czterdziestoletniego przeżycia przeszczepów rogówki, jest to więc leczenie, które w optymalnych warunkach może być długotrwale skuteczne. Czy jest gwarantem dobrego widzenia? Zapewne samo w sobie nie, ponieważ na dobre widzenie składa się szereg czynników – potrzebne jest zdrowie całego oka, zarówno układu optycznego, jak i siatkówki oraz nerwu wzrokowego. Natomiast  wiemy, że nieodrzucony przeszczep rogówki może dobrze funkcjonować przez kilkadziesiąt lat.

Od którego roku przeszczepia się rogówkę w Polsce?
W Polsce przeszczepiano rogówkę już w okresie międzywojennym. Po wojnie, w grudniu 1949 roku weszła ustawa sejmowa  zezwalająca na pobieranie gałek ocznych ze zwłok bez zgody rodziny.  Do 1951 roku wykonano ponad 140 przeszczepień, głównie w klinikach w Warszawie, Lublinie, Katowicach i Łodzi.

Pobrany płatek rogówki nie od razu wędruje do biorcy, najpierw trafia do banku…
Banku Tkanek Oka, których jest kilka w Polsce. W naszym przypadku najczęściej otrzymujemy materiał z Banku Tkanek Oka w Warszawie, który znajduje się na terenie budynku naszego szpitala, ale jest oddzielną instytucją.

Szaflik2

Jak długo płatek rogówki przebywa w banku?
Różnie. Musi być w nim co najmniej przez kilka godzin, zgodnie z procedurą oceny płatka. Jest sprawdzany i badany, czy nie ma mechanicznych uszkodzeń, obliczana jest gęstość komórek śródbłonka, czyli najważniejszych komórek w większości przeszczepów rogówki. Jego dalszy los zależny jest od względów medycznych, ale także administracyjnych i prawnych: m.in. od tego, kiedy bank otrzyma potwierdzenie wyników badań dawcy. Jeśli nie jest to pobranie wielonarządowe, ale ze zwłok ludzkich, to – w przypadku sekcji sądowych – bywa, że nie można uruchomić tego materiału do czasu sekcji lub prokuratorskiego z niej zwolnienia. Materiał jest wówczas przygotowany i bank czeka na informację: „można przeszczepiać”. Dopiero wtedy, zwykle w ciągu jednego, czasem dwóch dni ośrodek przeszczepiający wzywa pacjenta i przeprowadza operację. Wykorzystywana w polskich bankach tkanek oka technika cold storage pozwala na wykorzystanie materiału do maksymalnie 14 dni od pobrania, ale staramy się przeprowadzić zabieg jak najszybciej.

Czyli materiał może być w banku przez kilka dni?
Tak. Maksymalny czas przechowywania w systemie stosowanym w bankach w Polsce to 14 dni. Cold storage to przechowywanie w temperaturze około 4 stopni i do czternastej doby rogówka powinna być zdolna do przeszczepu. Zwykle staramy się przeszczepić ją wcześniej, czyli preferujemy czas od 1 do 10-12 doby. Niechętnie zostawiamy to na ostatni dzień, także ze względów organizacyjnych – nawet w dniu zaplanowanej operacji może się jeszcze wydarzyć coś z biorcą, np. infekcja lub inny stan uniemożliwiający przeszczepienie. Wtedy musi być czas na wezwanie kolejnej osoby oczekującej na przeszczep. Istnieje także inna metoda przechowywania tkanki, która jest często wykorzystywana w krajach Europy Zachodniej. Jest nią „kultura tkankowa”, to zupełnie inna technika, mająca inne zalety i inne wady. Przy jej zastosowaniu  rogówka musi być przechowywana w banku przez okres nawet miesiąca, ponieważ po tym czasie wiadomo już, czy nie ma infekcji.